Elkarrizketak


————————————

Gure belaunaldiaren sasoia iritsi da; arriskatu beharra dugu

Gara, Aritz Galarraga

Hasiera batean galtzear dagoen bizimodu bati buruzko eleberria egin nahi zuen Kirmen Uribek, «itsasoari lotutako bizimoduari buruzkoa». Asmoa baina, denborak aurrera egin ahala, garatuz joan da, itxuraldatuz, ardatz ugari dituen eleberri bilakatzeraino. «2002ko abenduan idatzi nuen nobelako lehen esaldia», irakur daiteke eleberriaren pasarte batean. Ordutik, urte batzuk joan dira, proiektua utzi eta berriz hartu du, baina, azkenik, hemen da ondarroarraren lehen nobela.

Zer nolako gorputzaldia geratu zaizu eleberria argitaratu ondorenean? Lasaitua hartu duzu, pisua nolabait arindu? Edo ez duzu horrelakorik nabaritu?
Lasaitu ederra hartu dut, nola ez. Luzaroan egon naiz nobelaren ideiarekin eta bien bitartean “Bitartean heldu eskutik” liburuaren itzala handituz joan da, eta itzalarekin batera presioa. Denbora gehiena nobelaren arkitektura eta narratzailearen ikuspuntua erabakitzen igaro dut. Behin hori argi izan nuenean, behin liburua buruan osorik ikusi nuenean, presioak eta beldurrak desagertu egin ziren. Liburuan Aurelio Artetaz hauxe diozu: «Zehatza zen bere buruarekin, kosta egiten zitzaion lan bat bukatutzat ematea».

Esango zenuke antzeko zerbait zeure buruaz?
Bai. Lanak geldo egitea gustatzen zait, eta nobela hau ere ez nuen plazaratu nahi ni neu konforme egon arte. Hala ere, beti dago muga bat. Roberto Bolañori irakurri diot “Detectives salvajes” argitaratu zuenean ez zela liburuarekin erabat gustura gelditu, baina, begira, liburua erreferente bihurtu da. Beti iristen da une bat liburua bukatutzat eman behar duzuna, zeure buruari esaten diozuna «nahikoa da» eta liburua argitaratu egiten da.

Jakin-min handia sortu du zure liburuaren argitalpenak, jendea noiz argitaratuko zain zegoen. Irakurleak izan dezakeen erantzunak arduratzen al zaitu?
Bai, zalantzarik gabe. Idazlea irakurleari zor zaio. Nik ez dut uste literatura nork bere kezkak, beldurrak husteko denik. Literaturaren azken helmuga literatura bera da, gauza eder bat idaztea. Nobela ez da bizitzaren zati bat, nobela nobela da, eta bere errealitate propioa sortzen du. Hori ez da sekula ahaztu behar. «Hasierako ideia aitonaren txalupari buruz idaztea zen. Eta, bide batez, galtzeko zorian dagoen bizimodu bati buruz.

Itsasoari lotutako bizimodua». Hasierako ideiaz gain, eleberriaren ardatz nagusia al da gai hori?
Ez, liburuak ardatz gehiago ditu. Egia da elkarrizketa asko egin ditudala arrantzaleekin, testigantza ugari jaso ditudala eta urgentziazko arkeologia antzeko bat egin dudala, autopista bat gainetik pasatuko zaion indusketetan egiten den bezala. Itsasoari loturiko mundu ikuskera hori jaso nahi nuen, galzorian dagoena, baina azkenean hori liburuaren zati bat baino ez da.

Iraganean arakatu duzu horretarako, hiru belaunaldiri buruz hitz eginez; familiaren istorio modukoa osatu nahian?
Mundu bat bildu nahi nuen nobelan. Familia baten kontakizunak kontatu baino, mundu jakin batenak. Aurretik Bruce Chatwinek, Salman Rushdiek edo John Irvingek egin duten bezala. Nire ustez, idazle guztiok egin nahi dugu hori, nork bere mundua bildu. Baina ez nuen egin nahi modu klasiko batean, XIX. mendeko nobeletan bezala, saga bat kontatuz, den-dena kontatuz. Nahiago nuen zatiak kontatu eta, gainera, erdi egia eta erdi gezurra balira bezala.

Baina, «ideia garatuz joan zen, eta azkenean Bilbo eta New York arteko hegaldi batean» kokatu duzu dena. Etorkizunari begira ere jarri zara, New York sinbolotzat hartuta?
Bai, ez nuen liburu nostalgiko bat egin nahi, iragan galduari begira dagoen liburu bat. Arrantza mundua galtzen ari da, egia da, baina hortxe daude arrantzale senegaldarrak. Berdin gure herriari edo euskarari buruz egiten ditudan gogoetetan. Gauza asko galdu ditugu, baina beste gauza asko irabazi. Mugimendu bat azaldu nahi nuen, aldaketa bat, baina baloraziorik egin gabe.

«Zatika, oso zatika, hiru belaunaldiren kontakizunak» bildu dituzu liburuan, burutik buztanera idatzi gabe. Zatikatzea aipa genezake, puskak biltzea, nahiago izan duzu bide hori, aipatu duzun mugimendua erretratatzeko. Zergatik?
Liburuaren hasieran badator Sebald idazle alemanaren zita bat. Berak esaten du badaudela hari ikusezin batzuk gure bizitzako harremanak elkartzen dituztenak. Liburuan hari ikusezin horiek eragin handia dute, horien bitartez dago eraikia nobela. Nobelan “tarte zuri” asko dago. Ez nuen nobela ortodoxoaren bidetik joan nahi. Nobela honetan ez dago ia tramarik, ez dago intrigarik, idazkerak berak, estiloak, eramaten du aurrera nobela, eta, nola ez, pertsonaiek.

“Bilbao-New York-Bilbao” erabat oinarritzen da zure esperientzian, autofikziozkoa dela esango genuke. «Oraingo honetan ez diot neure buruari eutsi nahi, gehiago bustiko naiz», aitortu zenuen orain urte eta erdi, MUGALARIrako egin genizun elkarrizketan. Barrenak ederki hustuta, ez diozu beldurrik izan biluzteari.
Izan ere, biluztu ez banintz iruzurra izango zen. Ezin nuen hitz egin benetako pertsonez neure buruari buruz hitz egin gabe. Eta hortxe ageri dira nire alde biak, onak eta ez hain onak. Ricardo Pigliak esaten du egunkari bat idazten dugunean clown bihurtzen garela. Clownak bere buruari egiten dio barre. Orduan, egia da neure kontuak azaltzen direla nobelan, baina niaren agerpen hori parodia egiteko ere erabiltzen dut, gure garai indibidualisten kritika egiteko aukera eman dit.

Nobelaren idazketa prozesua ere kontatu duzu.
Hala da. Azkenean nobela work in progress bat da. Badakigu idazlea nobela bat idazten ari dela, baina ez dakigu nobela hori benetan idatzi duen. Eta benetan ere, liburuaren idazketa prozesua oso interesgarria izan da. Dokumentatzeak, elkarrizketak egiteak detektibe lan kutsua du, gauza batek bestera eramaten zaitu. Bada, prozesu hori azaldu nahi nuen. Emaitza baino nahiago dut bidea.

Bi apaizen kontakizuna ekarri duzu liburura: bata «hurbila» zen, besteak, ordea, «elizako hasierako ilaretan esertzen ziren aberatsentzako esaten zuen sermoia». Zalantzarik ez dago zure prosa hau lehenarengandik gertuago dagoela.
Lan handia egin dut horretan. Idazle lagun batek esaten zidan Sebalden eta Murakamiren arteko nahastea zela nobela. Sebaldek Murakamiren hitzekin hitz egingo balu bezala, bataren sakontasuna eta bestearen argitasuna. Nobelan ikuspuntu intelektuala oso agerikoa da, baina soil-soil dator. Lan asko eman dit aldi berean jasoa eta argia den hizkera bat lortu nahiak, eta hori lehenengo orrialdetik nabarituko du irakurleak.

Gutako bakoitzak ba omen dugu, arrantza- ontziek legez, «lemazain bat arriskatu nahi duena eta arotza, nahiago duena gorde, seguru jokatu». Lan honekin arotza atzean utzi eta lemazainaren papera hartu duzula sentitzen duzu?
Bai. Gure aita lemazaina zen. Arriskatu egin dut, baina horixe nuen bide bakarra. Ez banu arriskurik hartu izan ez nuen aurrerapausorik emango. Zerbait berria eman nahi nuen. Horrexegatik jokatu dut lemazainaren moduan. Baina kontuz, lemazainak beti egiten dio kasu arotzari neurri batean.

Idatzi nahi zenuen nobela da hau?
Dudarik gabe. Hauxe da kontatu nahi nuena eta hauxe da kontatzeko modua.

Gure kultura txikiek berritu beharra dutela dio poeta galestar batek kontakizunean zehar. Zure lehen nobelaren antzeko gutxi ikusten dut nik euskal literaturan.
Baina ni neu ere zorretan nago Atxaga eta Sarrionandiarekin, eta haiek Lete eta Arestirekin. Belaunaldi bakoitzak pauso bat aurrera ematen du eta orain gurearen sasoia iritsi da. Arriskatu egin behar dugu. Hala ere, esan behar dut euskarazko liburu interesgarri asko topatzen ditudala.

Lehentxeago aipatutako elkarrizketa hartatik beste bi kontu aipatu nahi nizkizuke bukatzeko. Lehena, nahi eta iragarri bezala, heldutasunezko lehen lana ote den “Bilbao-New York-Bilbao”.
Bai, jauzi bat da nire karreran eta liburuan bertan agertzen da nola joan naizen ni neu aldatzen. Liburu honek konfiantza eman dit beste batzuk idazteko, ez dut ikusten liburu hau behin betikoa balitz bezala, tontor bat da eta asko kostatu zait igotzea, baina iritsiko dira bestelako tontorrak ere. Apurka hobetzen joatea nahi nuke.

Eta bigarrena, ea zenbateraino argitu dizkizun gauzak AEBetako egonaldiak, eta kanpora ateratzearen esperientziak, oro har.
Kanpora joateak, tokiek, idazleak ezagutzeak aldatu egin nau. Duela urte batzuk Bilboko Plaza Berrian biltzen ziren idazleak. Gaur egunean harremanak Internet bidez egiten dira, tradizio ezberdinetako idazleak elkartuz. Hori ere jaso nahi izan dut nobelan. Kanpora joanda asko ikasi dut, baina nire helburua ez da kanpoko hura geurera ekartzea, kanpokoaren kopiak egitea. Nire helburua geure ikuspegia kanpoan erakustea da.

—————————-

"Une ezin egokiagoan harrapatu nau sariak, bete-betean"

IVAP, Mielanjel Elustondo

Albiste iturri izan da berrikitan Kirmen Uribe. Espainiako Narratiba Saria irabazi du Bilbao-New York-Bilbao nobela idatzirik eta 1988an Bernardo Atxagak eta 2001ean Unai Elorriagak egindako bidea berritu du. Hamar urte dira Mikel Urdangarin kantariarekin batera Bar Puerto ikuskari ederra ondu zuenetik eta gutxiago, berriz, Bitartean heldu eskutik poema liburu fina argitaratu zuenetik. Handik hona, helburu berak zuzendu ditu Kirmen Uriberen buru-bihotzak: literatura ona egin nahiak.

“Inspirazioa bada, baina lanean harrapatu behar zaitu”. Esaera da, idazlearen lanaren ezaugarriak laburtzen dituena: lehenengo, behar da asmatu; ondoren, behar da asmatutako, amestutako hura landu. Horretan zen Kirmen Uribe, idazten, telefono dei ezohiko batek lana etenarazi zionean. Espainiako Narratiba Saria. Ziztuan barreiatu zen sariaren hotsa, hedabideak hartu beharra, batari eta besteari erantzun beharra. Zalaparta baretu ostean, amarrak askatu eta itsaso handian barna abiatu da Bilbao-New York-Bilbao, idazlearen lehenengo eleberria.

Espainiako Narratiba Saria irabazi duzu… Eta orain zer?

Orain, lasaialdia. Espainiako ministroaren deia jaso nuenean idazten ari nintzen, orain hitz egiten ari garen mahai honetan bertan. Ez nuen deia espero, jakina. Deia hartu eta harritu egin nintzen. Ordu erdia igaro eta lasaitu nintzen. Eta lasai igaro nituen ondoko egunak, horixe eman dit-eta sari honek: idazten jarraitzeko lasaitasuna. Astiroago idatz dezaket, pausuak hobeto neurtuz. Bestalde, ate asko zabaltzen ditu sariak, eta hori ere hor dago. Lehengo batean Euskadi Irratian Jaime Otamendiri esan niona: euskaldunak partida guztiak irabazi nahi ditu, beti, baina horregatik beragatik galdu egiten ditugu gehienak… Nik, onartu egin dut saria. Batzuen iritziz galera da sari hori. Nik, berriz, asko irabaziko dudala uste dut, gauza on asko etorriko zaizkidala, bai itzulpenak, hizkuntza gutxitu askotara, besteak beste, eta euskal cultura hor zehar gehiago zabaltzea, beste ikuspegi bate matea. Sari honen bidez zer irabazten lagunduko digun horri begiratu behar diogu.

Zertan dituzu lagungarri Bernardo Atxagak eta Unai Elorriagak sari hori bera jaso ondotik egindako bideak?

Biena zait lagungarri. Bernardok [Atxaga] oso ondo kudeatu zuen saria. Ate asko zabaldu zitzaizkion haren bidez. Pausoak zuzen ematen asmatu zuen. Nazioartekotasuna lortu zuen. Baita Unaik ere, baina, uste dut Unai [Elorriaga] gazteegi zela saria jaso zuenean. Oso gazte harrapatu zuela. Lehenengo liburua zuen, eta zailago da horrela. Nire kasuan, uste dut oso momentu onean harrapatu nauela, badut ibilbide bat egina, tontor batzuk igoak. Bitartean heldu eskutik ingelesez dago, AEBetan argitaratuta; adibidez… Sari hau ere tontor bat izatea nahiko nuke. Orain arteko tontor garaiena da, baina etorriko dira tontor gehiago ere. Einsteini ez zioten Nobel saria Erlatibitatearen teoriagatik eman, aurretik egindako beste lan batengatik baizik. Nik, idatzi gabe daukat oraindik nire “erlatibitatearen teoria”.

40 urte ere ez dituzu…

39! Kar, kar, kar…

Esana da 40 urtetik gora hasten dela idazlea bere onena ematen…

Erabat ados nago horrekin. Edward Saidek badu lan bat egina heldutasuneko liburuei buruz, hau da, idazleak helduaroan zer idazten duen aztertzen du. Niri oraindik urteak geratzen zaizkit, irakurketak, bizipenak… Ikasten ari naiz oraindik! Beste hogei urtean lanean segitu behar dut nik. Ea hogei urte horretan maila on bat izatera heltzen naizen.

Zein momentutan harrapatu zaitu sariak?

Une ezin egokiagoan, bete-betean. Benetan diot. Nobela idatzi eta gero, nobela ausarta, proposamen literario berria eginez datorrena… nik 39 urte… bidaiak ere egina… saria jasotzeko momentua nuen. Lehen buruan neuzkan liburuak idazten jarraituko dut, baina beste lasaitasun eta konfiantza batekin… Gure amak maitasun handia eman izan du beti, eta ni oso maitatua izan naiz, beti. Maitasun keinuak behar ditut, eta saria, alde horretatik, maitasun keinua zait. Badira bestela diotenak, zigorra ona dela, kritika txarretik asko ikasten dela… Ez dakit, bada! Baita sariekin ere! Sariekin ere, maitasunarekin, asko ikasten da!

Ez nuen ulertu zuk saria jaso eta zenbaitek zartailua atera eta zure lanari zigorka ekitea, liburua argitaratu eta urtebetera, gero! Haatik, irakurleak maitasunez ari zitzaizkizun lehen, eta halaxe ari zaizkizu orain…

Uste dut kritika asko liburua atera aurretik ere idatzita zeudela. Ez nuke esango fede txarra egon denik, baina bai liburuari akatsak –eta akatsak besterik ez–, bilatzeko gogoa. Batetik, hori. Bestetik, ezjakintasuna. Nobelaren planteamendua oso “berria” da –Frantzian egiten da, AEBetan ere bai, Espainian oraintxe hasten ari dira…–, autofikzioa, edo alterfikzioa izenekoa, munduan egiten den zerbait da. XXI. mendeko teknologia berrien ondorioz idatzitako nobela… Claudio Magrisek esaten du gure memorian geratu diren liburu on horiek akatsez beteta daudela. Zoaz Picassoren Gernika ikustera: margo tantak ikusten zaizkio, tantak! Akatsak ditu! Irakurleak, berriz, liburuaren arima bereganatzen jakin du. Irakurleari berdin zaio nire liburuak egitura berritzailea duen ala ez. Irakurtzen du, gustura irakurtzen du; ala ez. Horrekin geratzen naiz ni. Uste dut denborarekin asko haziko dela liburua. Beste era batera irakurriko da… Nobela atera ondoko elkarrizketetan ere horixe esan nuen, eta hala izango da. Saria baino lehen, zortzi mila ale zituen salduak, eta saria eta gero, beste hainbat.

Irakurlearen jarrerak balio dizu.

Zoragarria izan da-eta! Zenbat email jaso ditudan, jendeak nola bizi izan dituen nobelako istorioak… Bitxia da, ze nik gure familiako kontuak kontatzen ditut! Jendeak beretzat hartzen ditu! “Aita hil eta gero izaten duzun ametsa… Nik ere amets hori izan nuen!”. Emailak, asko, eta kalean zoriondu ere, askotan, liburuagatik. Ez alderdi teknikoarengatik, baizik eta kontatzen den hori benetakoa delako.

Nobelak –generoaz ari naiz–, berezko zailtasuna du: orrialdeak joan, orrialdeak etorri tentsioari luzaz eutsi beharra…

Zaila da hori, oso zaila…

Nola jardun duzu tentsio horri eusten?

Asko pentsatuta! Horixe zen nire kezka handienetakoa… Lan handia egin nuen egiturari buruz pentsatzen: istorioak nola txertatu, haiek bata bestearekin nola lotu, pertsonaiak nola tartekatu… Lan handia. Nobelak kontakizunen bidez eusten dio tentsioari. Kontakizunak dira nobelaren atomoak, haiek eusten diote nobelari. Ez dago trama handirik, bizitzan ere ez dago! Ez dago intrigarik, ez intriga nahirik. Nik ez dut nahi irakurleak nobela azkar irakurtzea, bukaeran zer gertatzen den jakiteko. Hori bukatu da! Hori zineman egiten da, eta telesailetan. Nik, irakurleak nobela bukatzeko gogorik ez izatea nahi izan dut, esaldiz esaldi joatea, bukatzeko penetan. Irakurri bitartean gozatzea.

Horrek badu zerikusirik Gabriel Garcia Marquezek esaten zuen hartan, alegia, “karga” nahi zuela orrialde bakoitzean?

Bai. Zerikusi handia du. Garcia Marquez oso zigortua izan da. Garai batean, errealismo fantastikoa zela-eta, goratu zuten, baina ondorengo belaunaldiak guztiz arbuiatu nahi izan zuen. Dena dela, Garcia Marquez oso idazle ona da, oso ona, eta aitortu behar dut nire nobela idazten ari nintzela Cien años de soledad berrirakurri nuela. Ez dute ikustekorik, baina badute ikustekorik. Garcia Marquezek zioen: “Istorio hau idatzi nahi dut… gure amamak kontatuko balu bezala”. Horixe bera da nire kasua, amama da kontatzen duena.

Zenbat lagundu zaituzte astero-astero Berria egunkarian eta bestetan idatzi izan dituzun zutabeek?

Ikaragarri! Ikaragarri, zutabeetan ahotsa aurkitu dudalako. Zutabeetan egindako lanari esker aurkitu dut ahotsa. Zutabeetan egindako lanari esker trebatu dut eskua… Zutabeetan argitaratutako istorio zenbait nobelan daude, nobelarako berreskuratu nituen, hantxe daude, beste funtzio bat betetzen badute ere. Oso eskertuta nago zutabegintzari.

Poesia egiten ere lagundu zaituzte zutabeek…

Bai. Hamaika urte egin ditut zutabe idazketan, astero. Nire koaderno izan dira, nire egunerokoak. Zutabea kutxa gertatu zait, han gorde ditut nire pentsamenduak, nire irakurketak, nire bizipenak… dena. Gauza asko ekarri ditut handik nobelara, baita poemetara ere.

Non dago gorderik zure literatura, nobelan, poema liburuan, ala zutabeetan?

Kar, kar, kar… Hiruretan, dudarik gabe hiruretan. Arlo ezberdinak dira hirurak, baina errealitatetik jasotzen duzun izpia zutabean “gordez” gero, hantxe dago, gorderik. Kamera txiki bat erabiltzea bezala da. Kamera hartu, grabatu, eta gordeta dituzu irudiak. Ondoren dator haiek lantzea. Hala ere, zutabetik nobelara alde handia dago, nobelan egitura da-eta inportanteena. Zutabetik poemara ere handia da aldea, poesian hizkuntza da-eta garrantzizkoena.

Bilbao-New York-Bilbao nobela izanagatik ere, prosazko lana, poema bat ageri da, amaieran. Nobelaren giltzetako bat, behin edo behin esan izan duzunez. Ez duzu bestelako paragraforik erabili, poema baino. Zer duzu poesia?

Bizitzako momentuak hobekien jasotzen dituen generoa. Bizitzan benetan inportante diren gauza horiek poesiak biltzen ditu hobekien. Poesiak duen indarrik ez du ez nobelak ez ipuinak. Poema on batek barrua iraultzen dizu, bizitzako indar guztia duelako poema on batek… Poemak ezin dira bata bestearen ondoren idatzi, mekanikoki, poemak sentitu egin behar dira…

“Irrati txikia” izeneko poema argitaratu duzu Erlea aldizkarian. Poemaren atzeko aldea kontatzen duzularik jakin dugu poema horrek hamar urte egin dizkizula tiraderan gordeta.

Ahaztuta, egoera politikoa ere aldatu egin zelako! Gero su-etena etorri zen, su-etena haustea ondoren, egoerak okerrera berriro, eta orduantxe berreskuratu nuen poema. Halabeharra izan zen, poema hura idatzi nuela ahaztuta nuen-eta. Egoera politikoa okertu zenean agertu zen, deika ari balitzait bezala…

Poemaren atzeko aldeari dagokionean, “Konponduko al da gurea ni hil aurretik?” galdera. Poeman, berriz, “konponduko da dena”, diozu…

Nik uste dut baietz, konponduko dela. Esaldi hori gure aitaita-amamek esaten zuten, gure aitak… Joanak dira aitaita, amama, aita… Gure amak ere esaten du, “Konponduko ahal da dena ni hil aurretik!”. Konponduko da, nahiz eta denbora pixka bat igaro behar den oraindik.

Gure idazle batek askotan esan izan zuen nazkatuta zegoela politikariek haren izena behin eta berriz ahotan erabiltzen zutela-eta. Zure izena ere hitzean hartzen hasita daude, eta ez nolanahi…

Bai… Ez dakit… Ni esker onekoa naiz. Lehendakariak nire poema irakurtzea detailetzat daukat. Detailea, bere aldetik. Baina hortxe utzi behar da. Ez dago identifikazio politikorik egin beharrik… Euskaldunok askotan jokatzen dugu horrela, laguna lagunetara. “Hau gurea da! Hura ez da gurea!”. Hori alde batera utzi behar dugula uste dut. Ni idazlea naiz, independentea, kritikoa… Bat nator Edward Saidek esaten duenarekin, hau da, pentsalariak beti izan behar duela independentea eta kritikoa. Era berean, ni euskalduna naiz, ni hemengoa naiz, injustiziaren kontra nago, eta beti jarraituko dut horrela izaten. Gazte nintzenean kartzelara sartu ninduten bakezale izateagatik. Kirmen hori ere bizirik daukat nire barruan…

Idazle horrek berak esaten zidan zalaparta honek –sariak, zenbait kritika ezkorrek, politikariek zure izena ahotan hartzeak…–, plazara atera zaituela. Zuri begira dauzkazu fokuak. Plaza txikiagoan zintugun lehen, plaza nagusian orain…

Ez da gezurra, baina ez diot ardura horri ihes egiten. Ez diot ihes egin nahi ere. Uste dut fokuak norberari begira jartzen direnean, zerbait esan behar dela, zerbait ona. Horrek ardura dakar, jakina. Hitzak neurtu behar dituzu, mezuak ondo azaldu… Baina, badiotsut, ez diot ardura horri ihes egin nahi. Gustatu ala ez, pertsonaia publiko izateak horixe du. Siri Hustvedt-ek ere, Paul Austerren emazteak, esaten zuen, horrek idazleari, askotan, kontraesan eta kezka asko sortzen dizkiola, eta egia da, baina hor ere jokatzen jakin behar da, eta nik ahaleginak eta bi egingo ditut ondo jokatzen eta gure hizkuntzaren eta kulturaren ikuspegi atsegin eta zabala ematen.

Zer aldatu da duela hamar urte Mikel Urdangarinekin batera Bar Puerto egiten zuen Kirmen Uribe hartatik honako idazle honetara?

Seguruago idazten dut orain, hobeto. Burutik eskura arteko tartea laburragoa da orain. Aizkolari banintz, kolpeak orain askoz ere zuzenago ematen ditudala esango nuke. Kolpeak bere tokian. Beste alde batetik, bera dut arima. Bar Puerton benetako jendeaz hitz egiten nuen. Benetako jende horrek bere bizitza kontatzen zuen, agertokian ageri ziren nire literaturarekin nahasturik, fikzioa eta errealitatea nahasten ziren… Bilbao-New York-Bilbao hori bera da, berrehun eta berrogei orrialdetan. Bar Puertok hogei zituen! Kolpeak zehatzago jotzen ditut orain, baina berak dira kezkak, bera arima.

Duela zazpi urtetik hona gordeta daukat etxean orri sorta bat, hogei bat orrialde, proiektu baten hasiera direnak. Dos amigos ageri da izenburuan, Kirmen Uribe egile…

Gordeta dituzu?… Kar, kar, kar… Bada, gorde! Kar, kar, kar… Ondo gorde hori! Kar, kar, kar…